CMM’de 3-2-1 hizalama nasıl yapılır?

Parçayı ölçüm tablasına koydunuz. Tezgâh parçanın nerede durduğunu bilmiyor; sadece kendi eksenlerini biliyor. Hizalama, parçanın koordinat sistemini tezgâha tanıtma işidir. Bu adım yanlış yapılırsa sonraki her ölçü yanlış çıkar — üstelik tek tek değil, hepsi birden aynı yöne kayar.

Hizalama olmadan ölçüm anlamsızdır

Teknik resimdeki her ölçü bir yerden alınır. O yer, resimde datum olarak işaretlenen yüzeydir. Tezgâh bu yüzeyi kendiliğinden bilemez; ona gösterilmesi gerekir. Hizalama tam olarak budur: parçanın üzerindeki gerçek yüzeyleri ölçüp, resimdeki koordinat sistemini tezgâhın üzerine oturtmak.

Bu yüzden hizalama bir ön hazırlık değil, ölçümün kendisidir. Ölçüm raporunda bir grup ölçünün hep aynı yöne kaydığını görüyorsanız, ilk bakılacak yer parça veya tezgâh değil, hizalamadır.

3-2-1 nedir: üç nokta, iki nokta, bir nokta

Katı bir cismin boşlukta altı serbestlik derecesi vardır: üç eksende öteleme, üç eksende dönme. 3-2-1 yöntemi bu altı serbestliği üç adımda sırayla kilitler. Adı buradan gelir.

Noktaların sayısı matematiksel alt sınırdır. Pratikte düzlem için üçten fazla nokta almak işe yarar: üç nokta size düzlemi verir ama o yüzeyin ne kadar düz olduğunu söylemez. Yüzey düzgün değilse hangi üç noktayı seçtiğiniz sonucu değiştirir.

Tezgâh başında sırayla ne yapılır

Aşağıdaki akış, TouchDMIS kullanan bir CMM’de 3-2-1 hizalamanın sırasıdır. Yazılım değişse de mantık aynıdır; değişen sadece düğmelerin adıdır.

1. Parçayı tablaya bağlayın. Bağlama, ölçülecek üç yüzeye de probun rahat erişeceği şekilde olmalı ve parça ölçüm boyunca kıpırdamamalı.
2. CAD modelini yazılıma alın. Hizalamayı modele oturtacaksanız bu adım en başta olmalı.
3. Birincil düzlemi ölçün: düzlem üzerinde en az üç nokta alın. Noktaları bir köşeye toplamayın, yüzeyin geniş bir alanına yayın.
4. İkincil doğruyu ölçün: ikinci yüzeyden iki nokta alın. Bu yüzey birinci düzleme dik olmalıdır.
5. Üçüncü yüzeyden tek nokta alın. Bu nokta sıfır noktasını tanımlar.
6. Ana araçlar bölümünden koordinat sistemi (hizalama) ekranını açın.
7. Düzlemi birincil datum olarak seçin ve eksen yönünü kontrol edin — normalin dışa mı içe mi baktığına bakın, ters seçilirse işaretler döner.
8. Doğruyu ikincil datum olarak seçin ve sıfır noktasının nereye oturduğunu doğrulayın.
9. CAD ile eşitleme seçeneğinin açık olduğundan emin olun. Kapalıysa ölçtüğünüz hizalama modelin koordinat sistemine bağlanmaz.
10. Hizalamayı onaylayın ve programı çalıştırın.

En sık yapılan hata: hizalamayı CAD’e bağlamamak

Üç ölçüm de doğru yapılmış, noktalar yerli yerinde, ama sonuçlar tutmuyor. Çoğu zaman sebep şudur: ölçülen hizalama CAD modelinin koordinat sistemiyle eşitlenmemiştir. Bu durumda yazılım parçayı doğru ölçer, fakat modele göre yanlış yerde sanır. Rapordaki sapmalar makul görünür ama hepsi sistematik olarak kayıktır.

İkinci sık hata, birincil datum için yanlış yüzeyi seçmektir. Çapaklı, kaba işlenmiş veya küçük bir yüzeyi birincil datum yapmak, üç noktanın hangi üç nokta olduğuna göre değişen bir düzlem üretir.

Sıra değişirse sonuç değişir

A|B|C ile A|C|B aynı şey değildir. Hangi yüzeyin birincil, hangisinin ikincil olduğu parçanın nasıl oturduğunu ve dolayısıyla ölçülen değerleri belirler. Tezgâhtaki hizalama sırası resimdeki datum sırasıyla aynı olmalıdır. Resim A|B|C diyorsa, ölçüm de A|B|C ile yapılmalıdır.

Bu yüzden ölçüm yapan kişinin resmi okuması gerekir. Hizalamayı resme bakmadan yapan biri, teknik olarak doğru ama resimle ilgisiz bir sonuç üretir.

Bizde nasıl yapılıyor

Boyutsal kontrolü kendi tesisimizde yapıyoruz: COORD3 ARES NT koordinat ölçüm cihazı (1000×700×500 mm ölçüm hacmi, Renishaw PH20 beş eksen kafa). Gelen teknik resmi üretim öncesinde okuyoruz; hangi yüzeyin datum olduğu, hangi ölçünün nereden alınacağı parça tezgâha girmeden belli oluyor. Ölçüm raporu isterseniz teklif aşamasında belirtmeniz yeterli.

• CMM
• 3-2-1 hizalama
• datum
• koordinat ölçüm
• TouchDMIS
• Ostim
• Ankara

İlgili yazılar