CMM ölçüm raporu nasıl okunur?
Parça geldi, yanında birkaç sayfa ölçüm raporu var. Sayılara bakıp "uygun mu değil mi" sorusuna hızlıca cevap vermek gerekiyor. Bu yazıda raporda ne yazdığını ve neye bakmanız gerektiğini anlatıyoruz.
CMM nedir, neyi ölçer?
Koordinat ölçüm cihazı (CMM — Coordinate Measuring Machine), parçanın yüzeyine bir prob ile dokunarak nokta koordinatları toplar ve bu noktalardan geometrik biçimleri hesaplar. Kumpas veya mikrometre tek bir ölçüyü verirken CMM, deliğin gerçekten yuvarlak olup olmadığını, iki yüzeyin birbirine gerçekten dik olup olmadığını söyleyebilir.
Bizde COORD3 ARES NT bulunuyor: 1000×700×500 mm ölçüm hacmi, Renishaw PH20 beş eksen ölçüm kafası, TCR20 prob değiştirici ve TouchDMIS yazılımı. Beş eksen kafa, parçayı yeniden bağlamadan farklı açılardan ölçmeye izin verdiği için hem daha hızlı hem daha tutarlı sonuç veriyor.
Raporun sütunları ne anlama gelir?
| Sütun | Anlamı |
|---|---|
| Nominal | Teknik resimde yazan hedef ölçü. Olması gereken değer. |
| Gerçek (Actual) | Cihazın parçada ölçtüğü değer. |
| Tol + / Tol − | Teknik resimde izin verilen üst ve alt sapma. |
| Sapma (Deviation) | Gerçek değer ile nominal arasındaki fark. Artı veya eksi olabilir. |
| Durum | Sapma tolerans aralığının içindeyse uygun, dışındaysa uygun değil. |
Pratikte bakılacak tek sütun sapmadır. Sapma, izin verilen aralığın içinde kalıyorsa ölçü uygundur. Çoğu rapor bunu ayrıca renk veya "OK / NOK" işaretiyle gösterir.
Sapma sıfır değilse parça kötü mü?
Hayır. Sapmanın sıfır olması beklenmez, zaten mümkün de değildir. Tolerans dediğimiz şey tam olarak "bu kadar sapabilir" demektir. Ø20 h7 bir mil için sapmanın sıfır olması değil, tolerans bandının içinde kalması önemlidir.
Bakılması gereken ikinci şey sapmanın nerede durduğudur. Sürekli tolerans bandının üst sınırına yakın çıkan ölçüler, seri üretimde ilerleyen parçalarda sınırı aşma riski taşır. Bunu gördüğümüzde üretim sırasında müdahale ediyoruz.
Geometrik toleranslar (GD&T)
Raporda sadece boyutlar değil, geometrik özellikler de bulunur. En sık karşılaşılanlar:
Bu değerler referans yüzeylere (datum) göre hesaplanır. Teknik resimde A, B, C harfleriyle işaretlenen yüzeyler bunlardır. Referanslar net belirtilmemişse ölçüm sonucu da tartışmaya açık olur; bu yüzden resimde datum işaretlemesi önemlidir.
Hangi durumlarda rapor istemelisiniz?
Her ölçü için rapor istemek gerekmez ve maliyeti gereksiz artırır. Kritik ölçüleri teknik resimde işaretleyip "bunların raporu gelsin" demek hem daha ekonomik hem daha işe yarar olur.
Bizde ölçüm neden bünyede?
Ölçümü dışarıya veren atölyelerde parça tesis dışına çıkar, sıra bekler, sonuç günler sonra döner. Sapma çıkarsa üretim çoktan ilerlemiştir. Ölçüm bünyede olunca üretim sırasında ara kontrol yapılabiliyor, sapma büyümeden müdahale ediliyor. Rapor da teslimatla birlikte çıkıyor.
Ölçüm raporu her parçaya mı yapılır?
Hayır, siz nasıl isterseniz. Yaygın uygulama ilk parça onayı (FAI) artı partiden belirli sayıda örnek. Her parçanın tam ölçümü maliyeti ciddi artırır; gerçekten gerekliyse elbette yapıyoruz.
Ne kadar büyük parça ölçebiliyorsunuz?
COORD3 ARES NT cihazımızın ölçüm hacmi 1000×700×500 mm. Bu hacme sığan parçaları ölçebiliyoruz.
Raporu hangi formatta veriyorsunuz?
PDF olarak veriyoruz. Kendi kalite sisteminiz için belirli bir format gerekiyorsa teklif aşamasında söyleyin, mümkünse ona göre hazırlarız.
Teknik resmimde GD&T yok, sorun olur mu?
Olmaz ama ölçüm de boyutlarla sınırlı kalır. Parçanız montajda hassas oturacaksa düzlemsellik, diklik veya konum toleransı eklemek işinize yarar. Emin değilseniz çizimi gönderin, birlikte bakalım.
Sadece ölçüm hizmeti veriyor musunuz, üretim olmadan?
Öncelikli işimiz üretim. Ölçüm kapasitemiz kendi ürettiğimiz parçalar için. Yine de elinizde bir parça varsa sorun, durumuna göre değerlendirelim.
- CMM
- koordinat ölçüm
- ölçüm raporu
- GD&T
- ilk parça onayı
- Ostim
- Ankara
Teknik resminizi ve adet bilginizi gönderin; üretilebilirlik değerlendirmesiyle birlikte teklifinizi hazırlayalım.
Teklif İste