ISO 2768 genel tolerans nedir, teknik resme hangi sınıfı yazmalısınız?
Teknik resimdeki her ölçünün yanına ayrı tolerans yazmak gerekmez. ISO 2768, ölçüsü yazılmış ama toleransı belirtilmemiş bütün ölçülere tek bir kural getirir. Antete yazacağınız iki harf, parçanın hem ölçülebilirliğini hem de fiyatını doğrudan belirler.
ISO 2768 tam olarak neyi çözer?
Bir parçada onlarca ölçü vardır ve bunların çoğu kritik değildir: bir cıvata başının oturduğu düz yüzeyin genel kalınlığı, bir gövdenin dış boyu, bir pahın yüksekliği. Bunların her birine tek tek tolerans yazmak resmi okunmaz hale getirir. ISO 2768 bu ölçülerin tamamını tek satırda toparlar: antete "ISO 2768-mK" yazarsınız ve toleransı belirtilmemiş her ölçü otomatik olarak standardın tablosundaki değeri alır.
Standart iki bölümden oluşur. ISO 2768-1 boyutsal ölçüleri (uzunluk, çap, pah, açı) kapsar ve dört sınıfı vardır: f (hassas), m (orta), c (kaba), v (çok kaba). ISO 2768-2 geometrik toleransları (düzlemsellik, diklik, simetri, salgı) kapsar ve üç sınıfı vardır: H, K, L. Bu yüzden antette genellikle iki harf birlikte görülür — "ISO 2768-mK" gibi: boyutsal için m, geometrik için K.
ISO 2768-1 — doğrusal ölçüler için izin verilen sapmalar (mm)
| Anma ölçüsü | f (hassas) | m (orta) | c (kaba) | v (çok kaba) |
|---|---|---|---|---|
| 0,5 – 3 mm | ±0,05 | ±0,1 | ±0,2 | — |
| 3 – 6 mm | ±0,05 | ±0,1 | ±0,3 | ±0,5 |
| 6 – 30 mm | ±0,1 | ±0,2 | ±0,5 | ±1,0 |
| 30 – 120 mm | ±0,15 | ±0,3 | ±0,8 | ±1,5 |
| 120 – 400 mm | ±0,2 | ±0,5 | ±1,2 | ±2,5 |
| 400 – 1000 mm | ±0,3 | ±0,8 | ±2,0 | ±4,0 |
| 1000 – 2000 mm | ±0,5 | ±1,2 | ±3,0 | ±6,0 |
| 2000 – 4000 mm | — | ±2,0 | ±4,0 | ±8,0 |
Tablonun okunuşu şudur: 80 mm’lik bir ölçü m sınıfında ±0,3 mm, f sınıfında ±0,15 mm serbestlik taşır. 0,5 mm’nin altındaki ölçülerde genel tolerans uygulanmaz; o ölçünün toleransı resimde ayrıca yazılmalıdır.
Açısal ölçüler ve pahlar
Açılarda sınır, açıyı oluşturan kısa kenarın uzunluğuna göre belirlenir — açının kendi değerine göre değil. Kısa kenar ne kadar kısaysa, aynı açısal sapma o kadar büyük görünür.
| Kısa kenar | f / m | c | v |
|---|---|---|---|
| 10 mm’ye kadar | ±1° | ±1°30′ | ±3° |
| 10 – 50 mm | ±30′ | ±1° | ±2° |
| 50 – 120 mm | ±20′ | ±30′ | ±1° |
| 120 – 400 mm | ±10′ | ±15′ | ±30′ |
| 400 mm üzeri | ±5′ | ±10′ | ±20′ |
Dış radyüs ve pah yüksekliklerinde ise sapma daha gevşektir: 0,5–3 mm arasında f/m için ±0,2 mm, c/v için ±0,4 mm; 3–6 mm arasında ±0,5 / ±1,0 mm; 6 mm üzerinde ±1,0 / ±2,0 mm.
ISO 2768-2 — geometrik toleranslar (mm)
Bir yüzey ölçü olarak doğru olabilir ama düzlemsel olmayabilir; bir delik doğru çapta olabilir ama yüzeye dik olmayabilir. ISO 2768-2 bu iki durumu ayrıca sınırlar.
| Doğrusallık / düzlemsellik — uzun kenar | H | K | L |
|---|---|---|---|
| 10 mm’ye kadar | 0,02 | 0,05 | 0,1 |
| 10 – 30 mm | 0,05 | 0,1 | 0,2 |
| 30 – 100 mm | 0,1 | 0,2 | 0,4 |
| 100 – 300 mm | 0,2 | 0,4 | 0,8 |
| 300 – 1000 mm | 0,3 | 0,6 | 1,2 |
| 1000 – 3000 mm | 0,4 | 0,8 | 1,6 |
| Diklik — kısa kenar | H | K | L |
|---|---|---|---|
| 100 mm’ye kadar | 0,2 | 0,4 | 0,6 |
| 100 – 300 mm | 0,3 | 0,6 | 1,0 |
| 300 – 1000 mm | 0,4 | 0,8 | 1,5 |
| 1000 – 3000 mm | 0,5 | 1,0 | 2,0 |
Simetri toleransı H sınıfında 1000 mm’ye kadar sabit 0,5 mm’dir; K sınıfında 0,6 mm’den başlayıp 1,0 mm’ye, L sınıfında 0,6 mm’den 2,0 mm’ye çıkar. Dairesel salgı ise boyuta bağlı değildir: H için 0,1 mm, K için 0,2 mm, L için 0,5 mm.
Tolerans neden maliyeti değiştirir?
Toleransı daraltmak tezgâhın daha yavaş çalışması demek değildir yalnızca; üretimin tamamını değiştirir. Dar tolerans kaba ve finiş paso ayrımını zorunlu kılar, kesici ömrünü kısaltır, talaş kaldırma sırasında açığa çıkan gerilmeler yüzünden ara gerilim giderme gerektirebilir, bağlama baskısının parçayı esnetmemesi için özel fikstür ister ve nihayet ölçümü değiştirir: kumpasla kabul edilebilecek bir ölçü mikrometreye, mikrometreyle kabul edilebilecek bir geometri CMM’e taşınır.
- Fonksiyonel olmayan ölçüleri sıkmayınBir yüzey hiçbir şeye oturmuyorsa genel tolerans yeter. Resimdeki her ölçünün ±0,02 olması hassasiyet değil, gereksiz maliyettir.
- Kritik ölçüyü ayrıca yazınYatak yuvası, geçme çapı, conta kanalı, bağlantı delik aralığı — bunlara ISO 2768 değil, kendi toleransları yazılmalıdır.
- Referans (datum) belirtinDiklik ve simetri ancak bir referansa göre ölçülebilir. Datum yoksa ölçüm tartışmaya açıktır.
- Sınıfı antete yazınResimde "ISO 2768" ibaresi yoksa imalatçı kendi varsayımını kullanır; bu, kabul aşamasında anlaşmazlık üretir.
Pratikte hangi sınıf seçilir?
Talaşlı imalatta en yaygın kombinasyon ISO 2768-mK’dır: boyutsal ölçüler orta sınıf, geometrik toleranslar K sınıfı. Kaynaklı konstrüksiyon ve sac parçalarda c veya v sınıfı normaldir. f sınıfı ise parçanın tamamında hassasiyet gerektirdiğini söyler ve genellikle gereğinden fazla sıkıdır — kritik ölçüleri tek tek tolere edip gerisini m sınıfında bırakmak hem daha doğru hem daha ekonomiktir.
Q TECH’te gelen her teknik resmi üretim öncesinde bu gözle okuyoruz: hangi ölçüler genel toleransa bırakılmış, hangileri ayrıca tolere edilmiş, ölçüm hangi datumlara göre yapılacak. Ölçüm bünyemizde — COORD3 ARES CMM ve Renishaw PH20 başlık — olduğu için, tolerans tartışmasını parça sevk edilmeden önce yapıyoruz.
- ISO 2768
- genel tolerans
- ISO 2768-mK
- teknik resim
- CMM ölçüm
- talaşlı imalat
- Ankara Ostim
Sık sorulan sorular
ISO 2768-mK ne demek?
Antetteki "m" boyutsal ölçüler için orta tolerans sınıfını, "K" ise geometrik toleranslar için orta sınıfı belirtir. Yani toleransı ayrıca yazılmamış her ölçü ISO 2768-1 m sınıfı tablosundan, düzlemsellik/diklik/simetri/salgı gibi geometrik sınırlar ISO 2768-2 K sınıfı tablosundan alınır. Talaşlı imalatta en sık kullanılan kombinasyondur.
ISO 2768 ile ISO 286 (h7, H7) arasındaki fark nedir?
ISO 2768 genel toleranstır: resimde toleransı yazılmamış ölçüler için geçerlidir ve simetriktir (±). ISO 286 ise geçme sistemidir; mil ve delik çiftlerinin birbirine nasıl oturacağını tanımlar ve h7, H7, g6 gibi harf-rakam kodlarıyla yazılır. Bir yatak yuvasına ISO 2768 yazılmaz, H7 yazılır.
Teknik resmimde tolerans belirtmezsem ne olur?
İmalatçı kendi atölye standardını varsayar. Bu, parça kabul edilmediğinde kimin haklı olduğunun belgeye dayanmadığı anlamına gelir. En kısa çözüm antete "ISO 2768-mK" yazmaktır; bu tek satır, toleransı yazılmamış bütün ölçüleri tanımlı hale getirir.
Sıkı tolerans fiyatı ne kadar artırır?
Tek bir oran vermek doğru olmaz; artış parçanın geometrisine, malzemesine ve adedine bağlıdır. Fiyatı artıran şey toleransın kendisi değil, o toleransın zorunlu kıldıklarıdır: ek finiş pasosu, özel fikstür, gerilim giderme, daha sık kesici değişimi ve parça başına CMM ölçümü. Bu yüzden teklif aşamasında hangi ölçülerin gerçekten kritik olduğunu birlikte netleştiriyoruz.
0,5 mm’den küçük ölçülerde genel tolerans geçerli mi?
Hayır. ISO 2768-1 tablosu 0,5 mm’den başlar. Daha küçük anma ölçülerinde tolerans teknik resimde ölçünün yanına ayrıca yazılmalıdır.
Teknik resminizi ve adet bilginizi gönderin; üretilebilirlik değerlendirmesiyle birlikte teklifinizi hazırlayalım.
Teklif İste